යුරෝපයේ තාප රැලි ‘නව සාමාන්‍යය’ බව විද්‍යාඥයින් පවසද්දී අප තවදුරටත් ගෝලීය උණුසුම වැඩිකරමින් සිටිමු.

  • ප්‍රංශයේ, ජර්මනියේ, පෝලන්තයේ සහ චෙක් ජනරජයේ ඉහළ උෂ්ණත්වයක් වාර්තා කරමින් පීඩාකාරී තාප තරංගයක් මේ සතියේ බටහිර යුරෝපය පුපුරා ගියේය. 
  • ඉන්දියාවේ දැඩි නියඟයක් හේතුවෙන් චෙන්නායි නගරයේ ජල සැපයුම යටපත් වී ඇති අතර එහි මිලියන 9 ක පදිංචිකරුවන් විශාල හිඟයකට නිරාවරණය වී තිබේ. 
  • එක්සත් ජනපදයේ තෙතමනය සහිත මාස 12 ක වාර්තාගත වාර්තාවෙන් පසුව, මැදපෙරදිග හා මහා තැනිතලා හරහා නගර විනාශකාරී ගංවතුරෙන් පීඩා විඳිති.
  • ලංකාවේ අප ගෝලීය උණුසුම වටහාගන්නා විට ප්‍රමාද වැඩිවනු ඇති.

මෙම ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් පිටුපස ඇති හේතු සංකීර්ණ නමුත් විද්‍යාඥයින් විශ්වාස කරන්නේ ඒවාට පොදු ප්‍රේරකයක් ඇති බවයි: ජෙට් ප්‍රවාහයේ ගැඹුරු මෑත වෙනස්වීම්, වේගයෙන් ගමන් කරන වාතයේ පීත්ත පටිය, උතුරු අර්ධගෝලයේ බටහිර සිට නැගෙනහිරට ගලා යන අතර කාලගුණ පද්ධති පාලනය කරයි.

ස්පාන්ඥය

ජෙට් ප්‍රවාහය බලගන්වන්නේ උතුරේ සිසිල් ධ්‍රැවීය කලාපය සහ දකුණට වඩා උණුසුම් වායු ස්කන්ධ අතර උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් මගිනි. එය පෘථිවිය වටා ගමන් කරන විට, මෙම වාත ගංගාව ඇතැම් ස්ථානවල ඉරිතලා යා හැකිය. එහි ප්‍රථිපලයක් ලෙස ඇති වන අගල සහ කඳු වැටි අසාමාන්‍ය කාලගුණික රටාවන් නිර්මාණය කළ හැකි අතර, එක් කලාපයක සීතල විස්තාරණය වීම තවත් ප්‍රදේශයක තාප පිපිරීම් තීව්‍ර කිරීම සිදු කරයි.

දේශගුණික විපර්යාසයේ ප්‍රතිවිපාක

පෘථිවිය උණුසුම් වන විට, ජෙට් ප්‍රවාහයට බලය සපයන ලොව සිසිල් හා උණුසුම් කොටස් අතර උෂ්ණත්ව වෙනස සෙමෙන් මකා දමනු ලැබේ.

“පෘථිවිය සෑම තැනකම එකම වේගයකින් උණුසුම් වන්නේ නැත,” කෝර්න්හුබර් පැවසීය. “ඉහළ අක්ෂාංශ වල ආක්ටික් ප්‍රදේශය ගිම්හානයේදී අනෙක් ප්‍රදේශවලට වඩා දෙගුණයක් වේගයෙන් උණුසුම් වෙමින් පවතී.

උතුරු අර්ධගෝලයේ කාලගුණ පද්ධති පිටුපස ඇති මූලික එන්ජිම ජෙට් ප්‍රවාහය බැවින්, එහි ගලායාමේ බාධා දුරදිග යන අවදානම් දරයි.

විස්කොන්සින්-මැඩිසන් විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශගුණික පර්යේෂණ සඳහා නෙල්සන් ආයතනයේ මධ්‍යස්ථානයේ ජේය්ෂ්ඨ විද්‍යන්ඥයෙකු වන ස්ටීව් වව්රස් පැවසුවේ “සෑම තැනකම අවදානමට ලක්විය හැකි අතර අපි සෙමින් චලනය වන හා වේගයෙන් ගමන් කරන ජෙට් ප්‍රවාහ රටා සමඟ ඩයිස් පැටවීමට පටන් ගනිමු. “අධික කාලගුණික සිදුවීම් නව සාමාන්‍ය තත්වයට පත්වෙමින් පවතින අතර ඒවා අතීතයට වඩා දිගු කල් පවතිනු ඇත.”

රෝමය

සිදුවිය හැකි ප්‍රතිවිපාකවලට ප්‍රධාන උදාහරණයක් ලෙස 2017 අගෝස්තු මාසයේදී ටෙක්සාස් නගරය හමා ගිය හාවි සුළි කුණාටුව වව්රස් පෙන්වා දුන්නේය. හාවි 4 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවක් ලෙස නායයෑම සිදු කළ අතර පසුව නිවර්තන කුණාටුවක් බවට පත්වී දින හයක් පුරා එම ප්‍රදේශය පුරා ඇණ හිටියේය. වාර්තාගත අඟල් 50 ක වර්ෂාපතනයක් හූස්ටන් සහ ප්‍රාන්තයේ ගිනිකොන දෙසින් ඇද හැළුණි.

ලෝකයේ කාබන් විමෝචනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීමෙන් ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම මන්දගාමී වන අතර ජෙට් ප්‍රවාහය එහි සාමාන්‍ය වේගයට හා රටාවට නැවත පැමිණෙනු ඇතැයි වව්රස් පවසයි.

නමුත් දේශගුණික විපර්යාසයන්ට විසඳුම් සෙවීමකින් තොරව 2050 වන විට ගෝලීය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 2.8 කින් වැඩි විය හැකිය. එම කාලය තුළ ග්‍රහලෝකයට අයිස්වලින් තොර ආක්ටික් සාගරයක් වැනි දැඩි වෙනස්කම් වලට භාජනය විය හැකිය. ජෙට් ප්‍රවාහය සැලකිය යුතු ලෙස දුර්වල කරන වෙනත් අවස්ථා.

එහෙත්, මෑතදී ඇති වූ තාප තරංග හා ඩිලූස් පෙන්වා ඇති පරිදි, දේශගුණික විපර්යාසයන්ගේ බලපෑම් දැනටමත් බලපෑමක් ඇති කරයි.

“මම හිතන්නේ නැහැ අපි ඇත්තටම නරකම සිද්ධීන් ගැන සොයා බැලිය යුතුයි කියා, මන්ද අවාසනාවකට මෙන් අප අද මුහුණපා ඇති තත්වය දැනටමත් නරකයි.”

මේ ඩිලුස් පැවසූ දේ, ලංකාවේ අප ගෝලීය උණුසුම වටහාගන්නා විට ප්‍රමාද වැඩිවනු ඇති.

මුලාශ්‍ර: NBCnews.com   New York times