ලංකාව දේශගුණ විපර්යාසයකට වඩා දේශගුණ ඛේදවාචකයක අබිමුව!

ශ්‍රී ලංකාවට දේශගුණික විපර්යාසයන්ට මුහුණ දෙන්න යම් සැලසුම් ඇතිමුත් දැනටමත් ආපසු හැරවියනොහැකි සහ අපේ පාලනයෙන් පිට තත්වයන්ට ගිහින් කියලයි  විශේෂඥයන් අවධාරණය කරන්නේ.

“අපට දේශගුණ වෙනස්වීම පිළිබඳ දැඩි අධ්‍යයනයක් හෝ ප්‍රතිපත්තියක් නැහැ, එය ඉතා අවදානමට ලක්විය හැකි රටක තත්වයට සමානයි” පරිසරවේදී සහ දේශගුණික පර්යේෂක, ආචාර්ය විදුර රළපනාවේ පවසනවා.

“අවම කිරීම හා අනුවර්තනය යන දෙකටම අප අවධානය යොමු නොකරන්නේ නම් අපට වෙන්නේ  සංවර්ධනය සඳහා වෙන් කර ඇති මුදල් ආපදා කළමනාකරණයට වියදම් කරන්න.”

ගංවතුර, නියඟය, නායයෑම් සහ සුළි සුළං ඇතුළු ස්වාභාවික විපත් වල චක්‍රවලට නැවත නැවතත් හේතු වන ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණික විපර්යාසයන් මධ්‍යයේ මෙම අනතුරු ඇඟවීම් පැමිණ තිබේ. දේශගුණික විපර්යාස පිටුපස ඇති විද්‍යාත්මක හේතු  නොදන්නා අයට ගැටලුවේ බරපතලකම නොතේරෙන බව ආචාර්ය රළපනාවේ කියනවා.

“අප පාවිච්චි කරන වචනෙම වැරදියි, ඇත්තටම අප මුහුණපාල ඉන්නේ දේශගුණික විපර්යාසයකට නෙමෙයි, දේශගුණික අර්බුදයකට. ඒවගේම ක්‍රියාත්මක වීමට ඉතා සුළු කාලයක් තිබියදී” කියලයි ඔහු අවධාරණය කරන්නේ.

ගෝලීය දේශගුණික අවදානම් දර්ශකය 2019 කාලගුණික බලපෑම් වලින් පීඩාවට පත් රටවල් සහ කලාප විශ්ලේෂණය කරනව. ලබා ගත හැකි නවතම දත්ත (1998-2017) භාවිතා කරමින්, 2017 දී වැඩිපුරම පීඩාවට පත් වූ රටවල් වන්නේ පුවර්ටෝ රිකෝ, ශ්‍රී ලංකාව සහ ඩොමිනිකා.

නිරිතදිග දැඩි මෝසම් වැසි හේතුවෙන් 2017 මැයි මාසයේ දී ඇති වූ අධික නායයෑම් හා ගංවතුර තත්ත්වය දෙස ආපසු හැරී බලමු. දිස්ත්‍රික්ක 12 ක 600,000 කට වැඩි පිරිසක් අවතැන් වී ඇති අතර 2003 සිට දරුණුතම වර්ෂාවෙන් 200 කට වැඩි පිරිසක් මියගියා.

තොරතුරු සහ අධ්‍යයන?

පොදු ජනතාවට මේ පිලිබඳ හැගීමක් නොමැතිවීමට හෝ වැරදි අදහසක් ඇතිවීමට හේතු අතර තොරතුරු නොමැතිකම සහ ප්‍රමාණවත් නොවන දේශගුණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් ඇති බව පරිසර, දේශගුණික හා තාක්ෂණ පදනමේ ප්‍රධාන විද්‍යාඥය ආචාර්ය ලරීෆ් සුබෙයාර් පවසනවා.

ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ ගොස් ඇති සැලකිය යුතු අනුපාතය ශ්‍රී ලංකාවට විශාල බලපෑමක් කරල. ’ආචාර්ය සුබෙයාර් කියනවා. කොරල්පර විරංජනය කිරීම, බටහිර කඳු බෑවුම් වලින් ආරම්භ වන බොහෝ ගංගාවලට ගලා බසින ජලය බැසයාම සහ ජලාශවල අඩු ජල ගබඩා ප්‍රමාණයත් මෙයට ඇතුළත්. 

සාගරයේ තාපරළ 1996 සහ 1998 අතර දකුණු වෙරළ තීරයේ කොරල් පර බොහෝමයක් මරා දමා ඇත. මෑතකදී 2010 සහ 2016 දී කල්පිටිය ගල්පර විනාශය අපි අත්විඳල.

මුහුදු මට්ටම දැන් වසරකට මිලි මීටර් 4 ක් දක්වා ඉහළ යනවා එපමණක් නෙමෙයි, මේ අනුපාතය වාර්ෂිකව ඉහළ යන බව වෛද්‍ය රළපනාව කියනව. “මේනිසයි  අධික වඩදිය බාදිය හා කුණාටු සහිත කාලවලදී පහත් බිම් ඉක්මනින් ජලයේ ගිලෙන්නේ.”

ගගේ වාඩිය, කල්පිටිය

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශගුණික විපර්යාස ලේකම් කාර්යාලය (Nationally Determined Contribution) දැන් 2020 අවසන් වන විට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ ජාතික දායකත්වය සංශෝධනය කර යාවත්කාලීන කරමින් සිටී. අභියෝගයට එරෙහිව අප රටක් ලෙස ඉදිරිපත් කෙරෙන සැලසුම එය බවයි මහලේකම් කාර්යාලයේ සහකාර අධ්‍යක්ෂ දක්ෂිනී පෙරේරා පවසන්නේ.

“අපි අවම කිරීම හා අනුවර්තනය වීම පිළිබඳ වාර්තාවක් 2016 දී ඉදිරිපත්කරා. අවසාන කෙටුම්පත ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳව වන අතර මෙම වාර්තාව ළඟදීම ඉදිරිපත් කිරීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනව,” පෙරේරා මහත්මිය පවසනවා.

එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ රාමු සම්මුතිය (UNFCCC) විසින් සකස් කර ඇති පුළුල් මාර්ගෝපදේශ මාලාවට අනුකූලව සකස් කරන ලද දේශගුණික විපර්යාස බලපෑම් සඳහා ජාතික අනුවර්තන සැලැස්මක් ශ්‍රී ලංකාව සතුව ඇත. National Adaptation Plan for Climate Change Impacts (NAP)

එය අනුවර්තන අවශ්‍යතා මට්ටම් දෙකකින් ආවරණය කරයි – ප්‍රධාන අවදානමට ලක්විය හැකි අංශවල අවශ්‍යතා සහ අනුවර්තනය වීමේ ජාතික අවශ්‍යතා ලෙස.

මේ අවදානමට ලක්විය හැකි අංශ නවය: ආහාර සුරක්‍ෂිතතාව, ජලය, වෙරළ සහ අවට, සෞඛ්‍ය, මානව ජනාවාස, ජෛව විවිධත්වය, සංචාරක හා විනෝදාස්වාදය, අපනයන සංවර්ධනය සහ කර්මාන්ත-බලශක්ති, ප්‍රවාහනය.

මෙම වර්ෂයේ සිට දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ දැනුවත් කිරීම සඳහා පවත්වනු ලබන වැඩමුළු සමඟ NAP ඇගයීමට ලක්කෙරෙනවා.

ආපසු හැරවිය නොහැකි හා ව්‍යසනකාරී බලපෑම් වළක්වා ගැනීම සඳහා ගෝලීය උණුසුම මෙම සියවස අවසන් වන විට 1.5 ° C ට සීමා කළ යුතු බව දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය මණ්ඩලය පවසන්නේ. මේ සඳහා කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2) විමෝචනය 2030 වන විට සියයට 45 කින් අඩු වී 2050 දී ශුද්ධ ශුන්‍යයට (Net Zero) ළඟා විය යුතුය. 

මේ සඳහා හදිසි හා පෙර නොවූ විරූ සමාජ හා ආර්ථික පරිවර්තනයක් අවශ්‍යයි.

කොරල් වලට විශේෂයෙන්ම මෙය බලපානවා. “කොරල්පර ජෛව විවිධත්වයේ ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර ඒවායේ විනාශය එම වාසභූමි වල සත්ව ගහනයට විශාල ඛේදවාචකයක් වෙනවා” යැයි ආචාර්ය රළපනාව කියනව. “එය හිතනවාට වඩා විශාල ඛේදවාචකයක්. මෙය ජනතාවගේ ජීවනෝපායට, මසුන් ඇල්ලීමට සහ සංචාරක කටයුතු වලට අධික බලපෑමක් කරයි. ”

දේශගුණික විපර්යාස දැනටමත් අඩු අක්ෂාංශ කලාපවල ආහාර සුරක්‍ෂිතතාවයට බලපා ඇති බවත්, බඩ ඉරිඟු සහ තිරිඟු වැනි සමහර භෝගවල අස්වැන්න අඩුවී ඇති බවත්, ඉහළ ආහාර සුරක්ෂිතතාව දැනටම  ප්‍රශ්නයක්. පහළ අක්ෂාංශ කලාපවල බඩ ඉරිඟු සහ තිරිඟු වැනි සමහර භෝගවල අස්වැන්න අඩුවී ඇති බවත් ඉහළ කලාපවල මෑත දශක කිහිපය තුළ මේවා වැඩි වී තිබෙන බවත් 2019 දී අයිපීසීසී අනතුරු ඇගෙව්වා. දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකාවේ සත්ව වර්ධන වේගය සහ පලදායිතාවය අඩුවෙලා.

පෘථිවි වායුගෝලයේ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණය දැන් මිලියනයකට කොටස් 412 ක් (පීපීඑම්) – මෙය වසර 800,000 කට වඩා වැඩි ඉතිහාසයේ දක්නට නොලැබෙන මට්ටමකි. එය වාර්ෂිකව 3.5ppm පමණ ඉහළ යයි. මූලික හේතුව ගල් අඟුරු සහ ඛනිජ තෙල් ඇතුළු පොසිල ඉන්ධන දහනයයි.

“විදුලි හා ප්‍රවාහනය අවශ්‍යතා සඳහා අප පොසිල ඉන්ධන දහනයෙන් ඉවත්විය යුතුයි ” අචාර්ය රළපනාව  අවධාරණය කරනවා. “අපි පුනර්ජනනීය බලශක්තිය භාවිතා කර විදුලිය නිපදවිය යුතුයි

ලාංකිකව සහ ගෝලීයව සෞඛ්‍ය සම්පන්න වීම.

පසුගිය මස මුලදී, කොළඹ පිහිටි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ වායු තත්ත්ව නිරීක්ෂකය වායු ගුණාත්මක දර්ශකය 167 (AQI) වාර්තා කළ අතර 2019 නොවැම්බර් 6 වන දින උදේ 8.30 වන විට 173 දක්වා ඉහළ ගියේය. පසු පැය කිහිපය තුළ යම් වෙනස්කම් පෙන්නුවත්, එම සතියම අහිතකර වායුවේ දැඩි  බලපෑමක් පෙන්නුවා.

ශ්‍රී ලංකාව “සෑහෙන කාලයක සිට” වායු දූෂණය අත්විඳිමින් සිටියද, කාලීන දත්ත එක්රැස් කිරීමට ප්‍රමාණවත් උපකරණ නොතිබූ බැවින් අභියෝගය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු නොවූ බව ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ සංවිධානයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ  විද්‍යාඥය සරත් ප්‍රේමසිරි මහතා පැවසීය.

මෑතදී වායු දූෂණයට හේතු වූයේ වාහන සහ කර්මාන්ත විමෝචනය වැනි දේශීය ප්‍රභවයන් මෙන්ම වායුගෝලයට ඇතුළු වන අනෙකුත් රටවල් දූෂණය වීමත්. සුළං දිශාව වෙනස් වීම හේතුවෙන් මෙම ගැටළුව බොහෝ දුරට නොවැම්බර්, දෙසැම්බර් සහ ජනවාරි මාසවල පැවති බව ප්‍රේමසිරි මහතා පැවසීය.

බටහිර බෑවුමේ වර්ෂාපතනය අඩුවී ඇති අතර මෙය කනස්සල්ලට හේතුවක් බව වෛද්‍ය සුබෙයාර් මහතා පැවසීය. එය අර්ධ වශයෙන් වායුගෝලයේ දූෂණය වීම නිසා සිදුවිය – අංශු වලාකුළු ජල බිඳිති ගණන වැඩි කරන අතර එමඟින් වර්ෂාව ලෙස වැටීමට තරම් විශාල වීම වළක්වයි.

පසුගිය දශක පහ තුළ නිරිතදිග බෑවුම්වල වර්ෂාපතනය ද සියයට 20 කින් පහත වැටී ඇති අතර එමඟින් ගංගාවලට ගලා බසින ජලය පහත වැටේ. මෙය ජල විදුලිය නැතිවීම, ගොවීන්ගේ ජීවනෝපායන් කඩාකප්පල් කිරීම සහ වන ජීවීන් ඇතුළු අපගේ පරිසර පද්ධතියට හානි කරයි.

ජනවාරි මාසයේදී නැවත වැසි!

ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ඇද හැලෙන වර්ෂාව පහව යාමට ඉඩ ඇති අතර ඒවා ජනවාරි පළමු සතිය තුළ නැවත ආරම්භ වන බව කාලගුණ දෙපාර්තමේන්තුව පවසයි.

ගාල්ල, මාතර, කොළඹ, කළුතර සහ සබරගමුව පළාතේ ප්‍රදේශවලට සවස් වරුවේ මිලිමීටර් 50 ට අඩු හුදකලා වැසි ලැබෙනු ඇත.

දෙසැම්බර් 26 වන විට, නැගෙනහිර පළාතේ පමණක් පවුල් 21,034 ක් – ඔවුන්ගෙන් 12,795 ක් – අධික මෝසම් වැසි හේතුවෙන් ඇති වූ ගංවතුරෙන් පීඩාවට පත්ව ඇති බව ආපදා කළමනාකරණ මධ්‍යස්ථානය වාර්තා කරයි.

දිස්ත්‍රික්ක 19 ක් පීඩාවට පත් වූ නමුත් දැන් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබේ. නායයෑමේ අවදානමක් ඇති ප්‍රදේශවල පදිංචිකරුවන් පමණක් මේ සතියේ සුභසාධන මධ්‍යස්ථානවල සිටි අතර අනෙක් අය නැවත සිය නිවෙස් කරා ගොස් ඇත. තක්සේරු කිරීමෙන් හා තක්සේරු කිරීමෙන් පසු හානියට පත් සෑම නිවසකටම රුපියල් 250,000 ක් දක්වා ගෙවනු ලැබේ.

නායයෑම් අනතුරු ඇඟවීම

වැසි මිලිමීටර් 75 ඉක්මවා ගියහොත් නායයාම් ඇතිවිය හැකිබවට පහත ප්‍රදේශවලට දැනටමත් අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇති බවත් පැවසෙනවා.

බදුල්ල, බණ්ඩාරවෙල, වැලිමඩ, හාලිඇල , වපරානගම, ඇල්ල, හල්දුම්මුල්ල, පස්සර, ලුනුගල, හපුතලේ, සොරණාතොට, බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල, බඩල්කුම්බුර, මැදගම, බිබිල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ාශය රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කවල කොට්ථශ.

අනුවර්තනය : සුජීව ප්‍රේමරත්න.

Original article: Sunday Times 20/12/2019, Shadia Ismail. Picture Credit: Amila Gamage, Hiran Priyankara and Sunday Observer.

http://www.sundaytimes.lk/191229/news/sri-lanka-facing-climate-crisis-rather-than-climate-change-warn-experts-385055.html?fbclid=IwAR2Df6VSZNbcLWLmzHWisIVwNlqLzghZ9RrHSBpI4FymBksUtHyKaI3wLI8